Tierra Adentro

poesía

Fotografía recuperada de Flickr (CC BY 2.0)
0 852

  ¿Te acuerdas cuando nos amarrábamos con las manos vacías dedos de lodo, hartas las uñas de venenos; cuando caminábamos pensando que cambiaríamos el mundo y el mundo nos aplastó como a pulgas sedientas de hasta quince veces su propio peso; y nos iluminamos los ojos con diamantinas de colores, bebimos del tártaro tarro de necesidades mentira y lloraste abrazando mis pies en casa de mi madre, y te metiste forzando la chapa dejaste libros y regalos, donde supuestamente el hambre quince veces sentida, se coaguló en un solo chiquifrasco? Frasquito de corcho plástico que aún guardo en esa caja de madera morada que no tiro porque me hace acordarme, de que finalmente, forzaste la chapa?   ¿Te acuerdas… …de que bajo la noche del 21 de diciembre, cuando jugaba a las hadas y bailaba junto al fuego, sin nombre de tan primitivo, y tú soñabas mujeres hindúes se me rompió por primera vez y como nunca la noción de amarte?, ¿de cuando supe que tenía que jalarme del centro el eclipse de mi vientre y sumirlo a la noche para no empantanar mi diáfana proyección de vida, porque tus necedades y dedos anaranjados, por los cheetos torciditos, me hicieron darme cuenta de que las palomitas que arrojaste en el Oxxo fueron todo tu ejemplo de vida y mundo ¡y qué cosa, qué cosa, de qué le ibas a llenar las pupilas y la cóclea a los frutos mellizos que se tragaban mi ombligo?   A veces yo sí me acuerdo, cuando lavo tranquila los trapos con que limpié las repisas donde se duermen los libros y les veo salir el cochambre a chorros y pienso en el aire sobando mi nuca, la sensación de estar tranquila, la sensación de no merecer los trapos limpios, la brisa.
Ilustración realizada por Pamela Medina
0 1785

En realidad, a mí no me cuesta trabajo escribir, lo que me cuesta es vivir.
Portada "Tenbilal antsetik / Mujeres olvidadas" de Susi Bentzulul. Fondo Editorial Tierra Adentro.
0 1383

Tenbilal Antsetik/Mujeres olvidadas de Susi Bentzulul (San Juan Chamula, 1995) es un libro en lengua maya-tsotsil/español, con poemas de denuncia social y destellos de lirismo que surge de la rabia.
"Mujer indígena", fotografía de Ainhoa Sánchez. Recuperada de Flickr (CC BY-NC-ND 2.0)

Tëë ja o’ojkën yukwepy tyëjk’ayo’oy Näx mkaweeuuky ketee jam xux x’atan jekyë’p ëjts n’ejxn ku mejts mxeky jam tseenpatki’py tëë ëjts n’ejxn xë´n japom japom aya’aky mjënkon ¿ja tii ku mkitimy jä’äty? ¿Ja tii ku tëjk’ää xkitimyjënkexy? Näx tsëën pokx jamyët’äjtëk ëjts mejts tsyää kyaxi’iky pety mtsë’ëjkëp wa’ntejn x’ataty ku tëë mtu’utëkey ok wa’ntejn kajanaxy mejts xtimypa’ayeyy Wejtstëë yë’ mkäjts yukwop jëënpa’äjy wa’n në’netyë’n jo’kxtëk japaan tyëkey jëts jëënpäjk pye’tsnët jä’m nëmajtsk apijxyë’n kowanë’m yä’ät muutsytyëjk tyaxuxë’t kowanë’m ëjts nweenjujky koost’äjtë’n t’expäät Näx ka’t ëjts njënmay ku nak’jëxookë’t ëjts jamyëët’äjtë’k tsyää waan ntamëmatya’aky xë’nten yakjäw ku apäk ntsënä’äyën jëts mejts xtamëmatyä’äkt pën jantsy ku jatëkojk yak ejxp yak pätp pënety ojts yää naxwiiny tëë nyäjxnë’t   La muerte es una mujer con rebozo Entra y toma café no tienes que esperar bajo el frío te he visto desde hace tiempo acechar detrás de ese ocote te he visto cada dia acercarte lentamente ¿por qué tardas tanto? ¿por qué no tocas aún la puerta? entra siéntate y descansa hazme un poco de compañía pareces más aterrada que yo tal vez piensas que te has confundido en el camino o tal vez solo te invade una inmensa lástima Extiende tu rebozo de bolita aun lado del fogón deja que se entibie ligeramente poco falta para que el carbón se apague esperemos aquí, juntas hasta que el adobe de esta casa se enfríe hasta que mis pupilas encuentren la espesa negrura entra no pretendo retrasarte hazme un poco de compañía mientras te platicaré sobre las soledades que en esta casa habitan y tú, puedes hablarme sobre aquellos posibles reencuentros.
0 772

¡Ili ji’ibäkel tsa’ixbä isik’iyob ja’! ¡Ili ji’ibäkel tsa’ixbä isik’iyob ja’! Mi ibäch’ob ibä tyi iwi’tyak tye’.
Ilustración realizada por Mildreth Reyes

  ÄJ SIJS tiajk wo’mu pistinis pyuj te’ yäjkpä tzu’is wyiränhomo.
Ilustración realizada por Mariana Martínez
0 764

  Esquipulas Winën yik amitëy yi uumy jits kiaxëktsontip ja tsempejxt jits nyamyukitip ixä´ ujtsjoot miti yik te´jp Esquipulas.
Portada "Tenbilal antsetik / Mujeres olvidadas" de Susi Bentzulul. Fondo Editorial Tierra Adentro.
0 1445

YAYIJEM CH’ULELETIK (ALMAS HERIDAS)   ¡Llévame! Está la noche muy negra y muy sombría: La muerte por los mundos anda de cacería.