Fotografía de Arturo Añez, 2023. Recuperada de Pexels.

Fotografía de Arturo Añez, 2023. Recuperada de Pexels.

Me jé xi tibichjía?/ Lamentos del árbol

3 febrero, 2026

Me jé xi tibichjía?

Taa̱ taa̱ ma nga títsatena̱

nga kaya nimana̱

me jé tjinle ts’ena?

me jé xi tibichjía?

Tóna̱ ts’oa kjo̱a̱bijnachon

ku̱i̱ xi ts’oano nganꞌio

ku̱i̱ xi ts’oano ngiꞌan

jamana̱ fátile tíxijénna̱

Me jé xi tibichj’ía nga k’o̱a̱kjimaten? 

nimana̱ tífa’a kjo̱a̱jñai tíbatejé

jamana̱ choa choa tíxijenle̱

ku̱i̱ tíxini sond’e nga k’o̱a̱kjimaten

Tífa’á kjo̱a̱jñai tijnoy’ae

Choai jngo kjo̱a̱jetja tokon

tofi tofi tífa’ajen nga n’iona

je kif’aai kjo̱a̱ biyana

choya̱i̱ ka̱o̱kjo̱a̱

nga to inda to nangi   

koan xkjoeyanni naxóle kjo̱a̱bijnachon

kjoan yo’o kjoan chind’eni tsenna

Lamentos del árbol

Ta ta retumba mientras me hieren,

el hacha hiere mi corteza,

¿qué culpa tendrán mis tiernos retoños?

¿qué penitencia estaré cumpliendo?

¡Doy vida! ¡Soy vida!

¡Soy la fuerza!

¡Doy la sombra!

mis raíces tienen sed

Que penitencia estaré cumpliendo

mi corazón se desgarra

mis raíces poco a poco se van secando

por eso se vuelve en desierto la tierra.

¡Escucha! ¡La madre tierra está sufriendo!

ten tolerancia 

lenta es mi agonía

pronto llegará mi muerte.

Pero mi esperanza 

que haya paz y tranquilidad 

y que florezca la flor de la vida,

mis retoños crezcan con vitalidad

Nací en San José Tenango, Oaxaca, en 1972. Mi educación preescolar, primaria y primer año de Secundaria los realicé en Huautla de Jiménez. Después, en la ciudad de Puebla, realicé mis estudios de preparatoria y profesional como Arquitecta en la Benemérita Universidad Autónoma de Puebla. El amor a mi lengua y cultura me ha llevado a realizar algunos talleres y diplomados.

Fotografía de Arturo Añez, 2023. Recuperada de Pexels.
Fotografía de Arturo Añez, 2023. Recuperada de Pexels.

También te puede interesar...

Portada de “Spleen Mexa”, De Lázaro Izael. Colección Tierra Adentro, FCE, 2025.

Adelanto

SPLEEN MEXA

Lázaro Izael

Fotografía de Danilo Urbina, 2014. Recuperada de Flickr. CC BY-NC-ND 2.0

Ensayo

Un regalo de cumpleaños y protesta

Bladimir Ramírez

Tehuantepec, Región Istmo, Oaxaca, 2007. Fotografía de @Lon&Queta. Recuperada de Flickr. CC BY-NC-SA 2.0

Crónica

El lenguaje del viento y la milpa

Delmar Penka

Poesía

LA PIEL MÁS FINA

Rosa Espinoza

Ilustración de Rosario Lucas

Cuento

El sentido de las cosas

Andrea Mariel Pérez