Naturaleza

LA PIEL MÁS FINA

Rosa Espinoza

UÑAS: PLIEGO DE PRINCIPIOS Si he de hablar de mis uñas lo haré asida a esa piel, la más fina donde mi cuerpo se alarga como las ramas tiernas del árbol que juegan con el aire más endeble. Una y mil veces buscaré sobar el mismo verso que de repetirse hará cantar el filoso extremo... Lee más

Fotografía de Arturo Añez, 2023. Recuperada de Pexels.

Me jé xi tibichjía?/ Lamentos del árbol

Chjoòn xi títso tinchja̱a (Ruth Figueroa)

Me jé xi tibichjía? Taa̱ taa̱ ma nga títsatena̱ nga kaya nimana̱ me jé tjinle ts’ena? me jé xi tibichjía? Tóna̱ ts’oa kjo̱a̱bijnachon ku̱i̱ xi ts’oano nganꞌio ku̱i̱ xi ts’oano ngiꞌan jamana̱ fátile tíxijénna̱ Me jé xi tibichj’ía nga k’o̱a̱kjimaten?  nimana̱ tífa’a kjo̱a̱jñai tíbatejé jamana̱ choa choa tíxijenle̱ ku̱i̱ tíxini sond’e nga k’o̱a̱kjimaten Tífa’á kjo̱a̱jñai... Lee más

Fotografía de Z. Andrzejewski, 2017. Recuperada de Flickr. CC BY-NC-SA 2.0

Poemas: Rukan o nace una ruca (candado de poros y sales), Ciclo estacional

Elvis Trango

Rukan o nace una ruca (candado de poros y sales) La araña como todos se debe enseñar sin su completo esqueleto, con el cerebro de un cerro al encuentro de las aves, en un bocado de sal con sus ojos de platillo, que se agazapa en un empedrado en desnivel, sin manos para flamear la... Lee más

Fotograma de “Fitzcarraldo”. Werner Herzog, 1982.

Expediciones amazónicas, Inc.

Irmgard Emmelhainz

Aterrizaron en el aeropuerto de Iquitos un mediodía de diciembre que sintieron extremadamente caluroso, sobre todo porque el aeropuerto era pequeño y tuvieron que caminar del avión al andén. Luego de recoger sus maletas en la banda, notaron que los guías ya los esperaban atentos y serviciales con uniformes y tags con los logos de... Lee más

Fotografía de Bea Requejo, 2014. Recuperada de Flickr. CC BY-SA 2.0

Madrebruja

Eloísa Soto

Quien tenga un saber de futuro que observe a través de la carne cuántos engendros de sal me habitan y atrape sus sombras en el signo. Que viertan sus cabezas entre un par de lunas de trigo y jamás escuchen hablar del tiempo. Que tengan terror del milpiés vegetal, que atraviesa el techo cada noche... Lee más

Resquebrajamientos

Juan Lebrun

a Reynaldo Jiménez Los murciélagos descansan bajo la sombra de la mata de níspero. La luz del trópico no los invade. En azul se disipan montaña y cielo hacia un paisaje mental: nubes de leopardo, lobos de tiempo, troncos de agua, mesas de zamuro, plataformas de plumas, vidrios de carbón, cuerpos de viento      y sus... Lee más

Portada de "Jaws", 1975. Dir. Steven Spielberg. Ilustración de Roger Kastel. Universal Pictures

Jaws y la historia cultural de los monstruos marinos

Ayamel Fernández García

Cada año mueren más personas por cocos que caen de palmeras que asesinadas por tiburones. Esto lo dice la International Shark Attack File (ISAF), la única base de datos científicamente constituida que documenta los ataques de tiburones cada año en todo el mundo. En el 2024, fueron ochenta y ocho entre ataques a embarcaciones, incidentes... Lee más

Libellus de medicinalibus Indorum herbis ff. 38v-39r. Martín de la Cruz, 1552. Obra de dominio público. Recuperada de Wikimedia Commons.

Entre bardas y letras: Búsqueda por la representación de malezas y ruderales

Georgina Moctezuma

En mi libro de lecturas de segundo grado, había un poema sobre una niña que iba al monte. Es un texto corto del cual, a fuerza de leerlas y releerlas varias veces por años, recuerdo incluso de memoria algunas de sus líneas. Era muy fácil aprender versos de memoria, lo hacía a menudo. Estoy segura... Lee más

Ilustración realizada por Hilda Ferrer

Xox chuuy / Hilo contado

A. Sasil Sanchez Chan

Xox chuuy Ko’olel ku julik tu púuts’ chak ts’íits’íbo’ob, ts’o’oke’ ku chuyik k’aayo’ob ti’al u weensik u paalal. Yéetel u sak k’áanile’ ku wojik múuyalo’ob ti’al u xmukul chupik yéetel u ja’il u yich, ku ts’o’okole’ ku t’ojik tu ka’anatsil ich.   Te’e na’aliko’, tu chan xuulil u k’a’ajesaje’, ku yáakam u xaakil u chuuy; chéen... Lee más

Centro Ceremonial Otomí, Temoaya, Estado de México. Imagen de dominio público, recuperada de Flickr

Dö’ñu / Gran camino

Luis Alberto Sánchez González

Dö’ñu ‘Met’o bi jar k’eñö, rá do mir paxi ra xi, do. Bi ndui har hai ne rá  xutha bi ‘winir nsuhñö. ‘Met’o bi jar k’eñö ndohai, ‘nar ‘ñu made toho. Nk’omi ‘yeza bi ‘yent’ir ndöhi, hinte di japi ar hñöndo. ‘Met’onbi jar k’eñö rá ñö bi nt’ogi xar mbor mfeni. Nubya ya jeya bi... Lee más

Ilustración realizada por Mariana Martínez.

Poetas en lenguas indígenas evocan la palabra sabia de sus pueblos

Susi Bentzulul

En el marco del Día Internacional de la Lengua Materna, y con el fin de difundir, visibilizar y promover la poesía escrita en las lenguas de México, me permito y tengo el honor de presentar las obras poéticas de 21 escritores en lenguas indígenas de nuestro país. Voces diversas, que con  sus versos y estrofas,... Lee más

Ilustración realizada por Mildreth Reyes

El silbido del grillo / Te xuxub chile

Delmar Penka

1 Los sonidos de la noche comienzan a subir de tono. El último chispazo del sol se desvanece detrás de las montañas. El cielo, el paisaje y la temperatura cambian. Mientras unas especies duermen, otras se aventuran al acecho. Los tepezcuintles salen de sus cuevas en busca de comida. Las comadrejas se despiertan y olfatean... Lee más

Es primavera/Nichimaltik

Imelda Gómez

Escucho la voz de la madre tierra / Ya kaybe sk’op jme’ kaxailtik La he escuchado clara y alegre / Lek chican la ka’ay sok junax yo’tan La escucho en el viento / Ya kay ta ik’ Que mece los árboles. / Te ya stij te te’etik.   Escucho la voz de la madre tierra / Ya kaybe... Lee más