{"id":59202,"date":"2026-02-09T07:00:00","date_gmt":"2026-02-09T13:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/?p=57662"},"modified":"2026-10-28T18:33:11","modified_gmt":"2026-10-29T00:33:11","slug":"xataskin-liitlhaan-oracion","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/?p=59202","title":{"rendered":"Xataskin liitlhaan \/ Oraci\u00f3n"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Xataskin liitlhaan<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wix, xliimokgwa kaks waka\u00b4 lakalhuuwa\u00b4 kxtankgaaniin chiki\u00b4, chuu xliimokgwa xlatlhayaawa\u00b4 ch\u00edwixinchuu waa xpuuta\u00b4aknuunkani milakskuuniin, kskiniyaanii nkiti mpii mi\u00b4akstuta kamaatsankgaananika\u00b4. Pus kwaniyaan, wix, nii kaa chaatumaa nkiti kpuwani anani mpuuchina\u00b4, laakumuchuu naa nii xakmakamaastaalhii mpakgatsiniin kinkilhtamakuu laakaampii kaa xlatantumaa spuun xkii\u00b4akgatantlhiilhi xtatlhiin. Wix, wixi liikilh\u00b4ankgooni akxnii xun lakgtamakgajuukgoolhi nkinkilhtsukuti kpuutalakaxtun, kilhxtum makawankgoolhi kxlaliikaan kilhni\u00b4 xtakuwanikan milakgskgataani akxnii lhkaawiliinikgooka xliiniinkani akgtutu ki\u00b4aan\u00edmaa. Xlaliikaani nkaa\u00b4tsiisnii mpulhtaakii niimaa laamaamakgaxtakgniikgoo nkiliistakna\u00b4 chuu nkinkilhtamakuu niimaa aaku m\u00edmaa waalapii lakglhuukiikgoo nki\u00b4akgstiiniini minchaakalh. Uunuchiinchuu wilakgoo xlakan kimakaniin: lakgxutmaakgoo nkintachuwiin laakaampii namakgachupatiyakgoo mintakgaaniini xatukuu sk\u00edmaa nkinkilhni\u00b4. Wix, aktsuu skgata\u00b4 nkinkaa\u00b4chikiini niimaa akg\u00e1juu lii\u00b4akganiiwaka xtantuuniini kmintapakganu\u00b4, liipatlhan\u00e1maa xpaaluuwa\u00b4, tachixkuwiiputumpalaa chaa niituu maalakgtaxtiina\u00b4, tas\u00e1ma chuwa niituu nts\u00edkiiti niimaa xliimaakgalhpalakgw\u00e1niilhi xasnapapa kskulunaach\u00fachut. Wix, kkaanaalanii nkiti xtatlhiin Aktsini\u00b4, kkaanaalanii xataawantapuuliini\u00b4 lhk\u00fayaat, chuu xasnapapa kgawasa niimaa wani niiliya napuskaatlakgoo laktsumaan. kxliilaka\u00b4an tankgalhi nkinkgalhkgalhiimaa nkinkaa\u00b4chikii\u00b4n, antaa ntaanii taaxtikat liimaaxtukgoo lhk\u00fayaati ntachuwiin chuu ntaanii kxlatiyat xpuu\u00b4akgatlhaawankani ntakgalhchokgotajuukgoo, antaa ntaanii makamaastaakgoo kxanatkani s\u00edpii niimaa muuksun liimaakankaliikgoo ntii akgtsankgaa. Antaa ntamaa kpuulat\u00e1maani ntaanii kaa maan akgapalaawananiini ntlhaani ntanuukgooyaach\u00e1\u00b4. Wix, chukuuktiinimaakgoo xtaatakgatsiini nkintap\u00e1kgtsiiti minkamanaan, laakumu minkgawasa Aparicio ntii ntajuumaacha kxlaw\u00e1lhtiini kxp\u00e1kglhaati makkiklhtiyamaakgoo xmakxuuwa\u00b4. Nii kmaatsankgaananii mintalaakgalhiin, xpuuchinakani ntii makgniinanchinkgoo, kskini nkiliitlhaani mpii paks nataa\u00b4ampalakgoo xliilakgtukunkani mimpuu\u00b4akgatlhaawani kxaxnakgni\u00b4 pupunu\u00b4 akxnii nakgootanuu. \u00a1Nii para kgalhiiya ntamaaxana skimpuul\u00e1ya\u00b4 lakgskgataani kxkaa\u00b4tiyatnikan latamaaniini ntii makgasoqqooniit, nii maaxanana\u00b4 nkaaa tantumaa wiliipaati mpaatokgtokga kpaalokgoyo\u00b4 kxpakgjuu xalaksnapapan kaa\u00b4tiyatnii niimaa liilakgsputkgoo nkintatlhiin, nii maaxanana lakkaamakgampaati nkaa\u00b4uunini niimaa akalukut liitaxtukgoo. Wix, kskiniyaani mpii naalh kaliikgalhkgamaanantii liimaapakgsiini niimaa aksaa kinkaa\u00b4akwiliichaani Mois\u00e9si k\u00b4akgstiin. \u00a1Nii tantum minchaakalhi nkintilakgpaliinii nkintakuwani\u00b4; aktanks kaliikatsiitawila\u00b4 mpii akgtutu nkimpuulaktanuumaa nki\u00b4aan\u00edmaa! Chaalakgalhamaan\u00edyaa kskiniyaani miliitlhaan, wix, lakaampii makgtuma\u00b4 naliilhakgaanana\u00b4 mink\u00fatuuni niima ntiipaalhuuwa xmakchixit spuuni liitalaktsapaniit, chuu laakaampii naalh nakgaawapiiya\u00b4 xakgosni\u00b4uu\u00b4ni ntaanii lakgwaxnankgoo makglhtantalan chuu ntaanii kistaku maapakgsiinan. Kaa lakgataakgchokgona\u00b4 kawant chuu kaa lakgastaana\u00b4 kawanti kkaa\u00b4kiwiini ntaanii Kiwiikgoolo\u00b4 lakgatawilaanan; kpupunu\u00b4 ntaanii latajuu sl\u00edpwa\u00b4 laap\u00e1niit; kkaa\u00b4uuniini ntaanii kaatipa xapuxku lhk\u00fayaat\u2026 Wix, kkimpuuta\u00b4aknuuni kskintajuu mpii kakaas\u00e1kaa nkimpuulakt\u00e1nuut, chuu mpii naalh tlhakg kamaakxtukgoolhi nkintamputsni\u00b4 kkinchik. Wix, kaliimaapakgsi\u00b4 Siracusa mpii kataapaatsapalhi Eva. Kaa maanwaa uyamaa kskinin, wix. Tachaali\u00b4.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Oraci\u00f3n<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Se\u00f1or, mientras se petrifica usted en miles de paredes y en tanto que sus ciervos de oro es su huesa, he de implorar que usted mismo se perdone. Ver\u00e1, se\u00f1or, yo no creo en la concepci\u00f3n de un solo dios todo poderoso, as\u00ed como no dar\u00eda fragmentos de mi vida por danzar en mi o\u00eddo el canto de \u00fanicamente un ave. Se\u00f1or, a nombre suyo echaron por la ventana a mi estirpe, a coro zumbaron los nombres de su prole en las bocas de hierro cuando al cadalso condenaron a mis tres corazones. Noches de fierro emergen entre mi destino y mi alma si larvas de usted perforan mi colina. He aqu\u00ed las palmas de mis manos: deshilando mi lenguaje a fin de que sus o\u00eddos tiendan mano a mi voz. Se\u00f1or, mi pueblo es un lactante colgando de pies en mu\u00f1equera suya, purgante de v\u00edsceras, deseando renacer sin partera, llorando sin senos que le ensucien los labios de sagradas secreciones blancas. Se\u00f1or, yo creo en los murmullos del m\u00e1s peque\u00f1o, creo en el fuego andante, y en el lozano albino que decreta cu\u00e1ndo las ni\u00f1as han de alzarse como mujeres. Mi pueblo me espera detr\u00e1s del muro donde las palabras toman por sof\u00e1 al fuego y rotan encima de sus barcos de barro, ah\u00ed donde las piedras ofrendan sus flores y perfuman al extraviado, sitio donde solo los esquizofr\u00e9nicos consiguen pasaporte. Se\u00f1or, sus hijos cortan el miembro de mi cultura, desprenden trozos de su piel cual Aparicio suyo en su tumba de cristal. No perdono actos relativos a usted, Dios de los que expugnan; rezo que, por la tarde, sobre la mar extirpada, regresen las carabelas con todas sus puntas de flecha. \u00a1Qu\u00e9 descaro el suyo mendigando hijos en huertas de salvajes tempraneros, poniendo a una sola primavera en la jaula bajo las blancas glebas que se diluyen con mi canto, talando los vientos que son las orejas con cart\u00edlagos! Le pido, se\u00f1or, que no viole m\u00e1s las \u00f3rdenes que Mois\u00e9s nos impuso desde la cima. \u00a1Que ninguna larva de su posesi\u00f3n me cambie el nombre; tenga bien sabido que me habitan tres corazas! Rezo por usted, se\u00f1or, con clemencia, para que de una buena vez se arrope de capas de diversos plumajes, y deje de parasitar la tierra flotante donde labran los desnudos y que es de mi estela. Sea usted solo un visitante y un espectador de la selva velada por Kiwiikgool\u00f3\u00b4; la mar habitada por su bello monstruo; el viento que es alumbrado por el rey de fuego\u2026 Se\u00f1or, pido desde mi pante\u00f3n que barran mis entra\u00f1as, y de mi morada no exhuman mis ombligos. Se\u00f1or, pida a Siracusa que cosa las costillas de Eva. Esta fue mi petici\u00f3n, se\u00f1or. Buenas noches.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xataskin liitlhaan Wix, xliimokgwa kaks waka\u00b4 lakalhuuwa\u00b4 kxtankgaaniin chiki\u00b4, chuu xliimokgwa xlatlhayaawa\u00b4 ch\u00edwixinchuu waa xpuuta\u00b4aknuunkani milakskuuniin, kskiniyaanii nkiti mpii mi\u00b4akstuta kamaatsankgaananika\u00b4. Pus kwaniyaan, wix, nii kaa chaatumaa nkiti kpuwani anani mpuuchina\u00b4, laakumuchuu naa nii xakmakamaastaalhii mpakgatsiniin kinkilhtamakuu laakaampii kaa xlatantumaa spuun xkii\u00b4akgatantlhiilhi xtatlhiin. Wix, wixi liikilh\u00b4ankgooni akxnii xun lakgtamakgajuukgoolhi nkinkilhtsukuti kpuutalakaxtun, kilhxtum makawankgoolhi kxlaliikaan kilhni\u00b4 &#8230; <a title=\"Xataskin liitlhaan \/ Oraci\u00f3n\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/?p=59202\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre Xataskin liitlhaan \/ Oraci\u00f3n\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":59928,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[15],"tags":[747,405,3409,16,3410,3411],"ppma_author":[2892],"class_list":["post-59202","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poesia","tag-especial-de-lenguas-originarias","tag-literatura","tag-oracion","tag-poesia-2","tag-totonaca","tag-xataskin-liitlhaan","infinite-scroll-item"],"acf":[],"authors":[{"term_id":2892,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"stakuumisiin-lucas","display_name":"Stakuum\u00edsiin Lucas","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=blank&r=g","avatar_alt":"","avatar_decorative":"","author_category":"","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":"Gaudencio Lucas Ju\u00e1rez (2003). Originario de Tuxtla, Zapotitl\u00e1n de M\u00e9ndez, Puebla. Es hablante de la lengua totonaca. Concluy\u00f3 sus estudios en el Bachillerato General Oficial \u201cManuel \u00c1vila Camacho\u201d instalado en su pueblo, donde fue bajista de la rondalla. Gan\u00f3 el Primer Premio \u201cGusanos de la memoria\u201d de creaci\u00f3n literaria en lenguas originarias de M\u00e9xico 2020, en la categor\u00eda de cuento, con su obra: Pulkincio chu Kiwikgolo\u00b4, escrita en versi\u00f3n biling\u00fce y posteriormente traducida al ingl\u00e9s. Gan\u00f3 el premio estatal de cuento en siete lenguas originarias de Puebla 2022, en lengua totonaca; con su obra: Makgal\u00edpit chuu tii lhkuluu xkats\u00e1n\/El valiente y el rayo.  Ha publicado poemas y relatos en la p\u00e1gina virtual del colectivo \u201cGusanos de la Memoria\u201d y en el suplemento Ojarasca del peri\u00f3dico La Jornada. En 2021 fund\u00f3 la banda de rock totonaca \u201cKiwiikgoolo\u00b4\u201d. Actualmente tiene 21 a\u00f1os y contin\u00faa sus estudios en una licenciatura. Escribe poes\u00eda y cuento en idioma totonaco y espa\u00f1ol."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59202"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63493,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59202\/revisions\/63493"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/59928"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59202"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fppma_author&post=59202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}