{"id":59181,"date":"2026-02-18T07:00:00","date_gmt":"2026-02-18T13:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/?p=57707"},"modified":"2026-10-28T18:05:38","modified_gmt":"2026-10-29T00:05:38","slug":"t%c9%a8xari-desde-las-cenizas","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/?p=59181","title":{"rendered":"T\u0268xari \/ Desde las cenizas"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>T\u0268xari<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mana neyuhayawaka nepauyuyah\u0268a, nekwa ha eriwa kepa\u0268 meta keti\u0268y\u0268, wa\u2019at\u0268 ne tukari p\u0268tiwake<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Neputiuma, neteuta xita\u0268t\u0268 p\u0268reta tsinix\u0268,p\u0268netsitatarax\u0268 haka yauta mieme hepa\u0268, putatekix\u0268 xari hax\u00fa wewiyari hapa\u0268,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hina\u0268ri yemiet\u0268 heukutariket\u0268 nait\u0268 putax\u0268, k\u0268ye hapa\u0268 nepauti kaxanax\u0268a wa\u2019at\u0268ke p\u0268rawitekie xei haniyari paatiwe xawari makawiwieni hepa\u0268 peuta wiwiex\u0268a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nepixei tiyixaiyet\u0268 p\u0268rewamieka hayutatsenat\u0268 ne xuriya&nbsp; \u0268kwet\u0268 ne hetsie mukuneikakai.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nekwa ha eriwa kenem\u0268y\u0268,xeik\u0268a nepaeriwa tiyixa\u0268yet\u0268 rewat\u0268a ne hatsia,netsa wiyat\u0268ya netsita p\u0268nat+,netsa kwet\u0268yeikakai.&nbsp; Nepa hiwakai, nepanati tsanixi hiwarik\u0268,nepu\u2019uxix\u0268,ne&nbsp; niuwet\u0268 nekwa hat\u0268a ne niuki nepauyah\u0268a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nekwa eriwa kewa nemeyuhayawax\u0268, nekwaraku maikai kewaa nemeyutiwaunikekai, mana nepuyeikakai nekayumaiwet\u0268.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kaiwat\u0268 nepunkumarix\u0268, wa\u2019at\u0268 ne tium\u0268<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wa\u2019at\u0268 ne tium\u0268&nbsp; manapat\u0268 nemawitekietsie ne an\u0268te ,ne xawari mautawiwiexietsie.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-center\"><strong>Desde las cenizas<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me qued\u00e9 estancada y ah\u00ed me perd\u00ed, no recuerdo c\u00f3mo fue o c\u00f3mo pas\u00f3, siento como si el tiempo nunca hubiera transcurrido, algo dentro de m\u00ed se hab\u00eda roto, me rompi\u00f3 como se rompe el carrizo de las monta\u00f1as, se rompi\u00f3 como la olla de barro, lento, poco a poquito y en pedazos hasta no quedar nada, ca\u00ed como un \u00e1rbol reci\u00e9n talado o cortado que cae de un jal\u00f3n y sus hojas se deshojan y salen volando.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vi c\u00f3mo la sombra acechaba mi cuerpo saboreando la humedad de mi sangre reci\u00e9n despellejada.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No recuerdo nada de m\u00ed, s\u00f3lo recuerdo la oscuridad que se postr\u00f3 encima de m\u00ed, me abraz\u00f3 tan fuerte y me apretaba cada vez m\u00e1s, sus manos cubr\u00edan mi cuerpo para no soltarme. Gritaba, hasta agrietarme la garganta, me cans\u00e9, me qued\u00e9 ronca y mi voz se perdi\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">No sab\u00eda d\u00f3nde se hab\u00edan quedado mis partes, no sab\u00eda d\u00f3nde buscarlas, estaba en aquel laberinto en medio de la nada. Me qued\u00e9 quieta, tal vez mor\u00ed.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tal vez mor\u00ed aquel d\u00eda que talaron ese \u00e1rbol, me hab\u00edan cortado mis alas, mis pedazos de hojas y me hab\u00edan deshojado.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Ne nep\u0268 h\u0268k\u0268<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ne nep\u0268rawiya tatei Yurienakatsie ne \u0268katek\u0268,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ne xik\u0268ri&nbsp; nemutaweke&nbsp; nep\u0268yiane h\u0268ritsie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ne Hikuri niawarieya maiwe nep\u0268y\u0268ane.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"height:100px\" aria-hidden=\"true\" class=\"wp-block-spacer\"><\/div>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading has-text-align-right\"><strong>Soy yo<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\">Soy yo la tierra bajo mis pies,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\">el espejo que brota entre las monta\u00f1as.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\">soy el canto de la j\u00edcara sagrada.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u0268xari Mana neyuhayawaka nepauyuyah\u0268a, nekwa ha eriwa kepa\u0268 meta keti\u0268y\u0268, wa\u2019at\u0268 ne tukari p\u0268tiwake Neputiuma, neteuta xita\u0268t\u0268 p\u0268reta tsinix\u0268,p\u0268netsitatarax\u0268 haka yauta mieme hepa\u0268, putatekix\u0268 xari hax\u00fa wewiyari hapa\u0268, Hina\u0268ri yemiet\u0268 heukutariket\u0268 nait\u0268 putax\u0268, k\u0268ye hapa\u0268 nepauti kaxanax\u0268a wa\u2019at\u0268ke p\u0268rawitekie xei haniyari paatiwe xawari makawiwieni hepa\u0268 peuta wiwiex\u0268a. Nepixei tiyixaiyet\u0268 p\u0268rewamieka hayutatsenat\u0268 ne xuriya&nbsp; \u0268kwet\u0268 ne &#8230; <a title=\"T\u0268xari \/ Desde las cenizas\" class=\"read-more\" href=\"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/?p=59181\" aria-label=\"Leer m\u00e1s sobre T\u0268xari \/ Desde las cenizas\">Read more<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":59916,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[15],"tags":[2756,747,405,16,3255,263,736],"ppma_author":[2812],"class_list":["post-59181","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-poesia","tag-cenizas","tag-especial-de-lenguas-originarias","tag-literatura","tag-poesia-2","tag-prosa","tag-tierra","tag-wixarika","infinite-scroll-item"],"acf":[],"authors":[{"term_id":2812,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"k%c9%a8paima-norma-robles-carrillo","display_name":"K\u0268paima Norma Robles Carrillo","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=blank&r=g","avatar_alt":"","avatar_decorative":"","author_category":"","first_name":"K\u0268paima Norma","last_name":"Robles Carrillo","user_url":"","job_title":"","description":"K\u0268paima Norma Robles Carrillo es originaria de la comunidad de Mesa del Tirador municipio de Bola\u00f1os, Jalisco. Estudi\u00f3 la licenciatura en Ciencias de la educaci\u00f3n en la Universidad aut\u00f3noma de Nayarit, es maestrante en creaci\u00f3n educativa de la Universidad Aut\u00f3noma de Quer\u00e9taro. Ha trabajado en tem\u00e1ticas que tienen que ver con los derechos a una educaci\u00f3n digna para la poblaci\u00f3n de pueblos originarios. Escribe poes\u00eda en wixarika e imparte cursos en su lengua materna en la Universidad Aut\u00f3noma de Quer\u00e9taro. Ha realizado trabajos audiovisuales  galardonados con varios premios nacionales e internacionales. Es autora de un libro en prensa sobre un bestiario que cuenta los relatos en lengua wixarika."}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59181","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59181"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59181\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":63394,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59181\/revisions\/63394"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/59916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59181"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59181"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59181"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/tierraadentro.fondodeculturaeconomica.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fppma_author&post=59181"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}