Literatura indígena

Fotografía de Irma Pineda en el III Recital de Poesía en Lenguas Indígenas. CDMX, 2015. Secretaría de Cultura de la Ciudad de México (CC BY-SA 2.0).

La poesía de mujeres indígenas como acto político de resistencia

Susi Bentzulul

Introducción Escribir estas líneas representa un acto de profundo reconocimiento y homenaje a la labor incansable de mis compañeras poetas indígenas. Mujeres que, al igual que yo, navegan en un mundo marcado por el racismo, la misoginia y el patriarcado, intensificados por su condición de mujeres indígenas y, en particular, por su rol como escritoras. ... Lee más

KSI Photography, 2013. Imagen recuperada de Flickr. CC BY 2.0

Urdir la memoria

Janil Uc Tun

Recuerdo el día en que mi padre me llevó a comprar mi primer par de alpargatas. Nos subimos a la bicicleta y atravesamos todo el pueblo hasta llegar a una casa en la que había un cementerio de llantas de carro en la entrada. —Aquí es —me dijo. —¿Aquí es la zapatería? —le pregunté. —Es... Lee más

Cuadro de estambreː arte del pueblo wixárika, fotografía de Juan Carlos Fonseca (CC BY-SA 4.0 DEED)

Titayari neti’ɨtɨa / Por qué escribo

Kɨpaima Norma Robles Carrillo

Nɨawari Nepɨnɨawa taniuki ma’eniɨriɨ kɨnikɨ wa’atɨ matɨari pɨtiwiye witarita. Xepɨpɨtsi ‘eekayari hapaɨ yemuritsie makaneika, tetexitsata meukakɨkaa naxi netenie mepɨnetsitawiri nemɨka niukukanikɨ. Ta niuki tawarí pɨka ‘umaweni nekaniuwetɨ nepɨka hayani. Teteexi nepɨkuyuitɨanɨ tɨrɨkaɨyemekɨ niuki ma ‘eniɨrikɨniki kemɨ’ane parewiya meme’a’iwawa. Tepu’uwani tekahayemamatɨ,ta nanayari tukari meuhane memɨ ka ha witekenikɨ tumuanari tsatapaitɨ tepatinexɨani tuutu mɨtiununuiwa hapaɨ Wirikuta mu... Lee más

Sisak

Cristina Patishtán

Jk’eloj xjoyjun ta vinajel li xuleme, xpechech yalel tal, xpochlij vulel ta jba. Smajolan sk’uk’umal xik’, ik’bajan sjamlej xva’et spukukal. Ma’uk to sba vul, nax xa sts’otibajik ta jts’el spojpojbe sbaik li skomelal jbek’tale. Banomil li’e noj ta k’a’ep, busul vok’ol limite, nailoetik. Li yalobaltik bu oyune ch’ayob chamem ts’i’.     Pixil li vul ta... Lee más

Nam jax chu sapokda’ gu u’ub o’dam / Lo que cuentan las mujeres o’dam

Inocencia Arellano Mijarez

Ma’n sap gu biapma’ mi’ pai’ kioka’ Tu’ suudai’. Ma’nim sap ba’ ba paxiaram mummu Mɨɨmɨbtam, mi’ sap ba tɨɨ ma’n gu tiyaa guilhim jix abhaar, sap ba’p jum aa’: “añ mo bha bhɨira’ dhi ubii na joidham jix abhaar”. Nat ja’k gɨi mu kia’mi’ñ sap ba’ ba umua’ ma’n gu xio’gi’ñ nam maap bhɨipo’... Lee más

CH’E’EN CH’ENE’ETIK CH’E’EN / CH’E’EN ASOMÁNDOSE AL POZO

Josué MayChi’

KO’OLEL CH’ÚUPAL NOOL JUNTÚL XI’IPAL XI’IPAL: Tsó’ok u máan k’iin in wuk’ u ja’il ch’e’en. U ja’ail ch’e’ene ki’ síisil. Teene’ kin túuxta’al ka’ach in chup u tinaaja in na’ yéetel u ja’il ch’e’en. Le ken a jóok’se  ja’é’ ku taasik mejen káakach che’o’ob, wáa ch’ilibo’ob yéetel xan u yik’el ja’il. Yaan k’iine’ k’u’uk’u’um. Wáa... Lee más

El anverso y el reverso de una obra literaria

Mikel Ruiz

Hace un par de años, al escritor Josías López Gómez, le dijeron que su literatura no era genuina dado que él no la había escrito originalmente. Más o menos expresado en estas palabras, fue lo que el escritor y Premio de Literaturas Indígenas de América había escuchado. ¿A qué se refería realmente la acusación? ¿Qué,... Lee más

Chikitin

Delmar Penka

  Chikitin    1 Ch’ir Ch’ir Ch’ir Ch’iiiiir Sch’iriret ala chikitin ta sk’abte’. Te sbak’etale ya skap sba tey a, maba yich’ tael ta ilel. K’unk’unax ya xlijk te sch’irirete, xlamametnax, sok kajalkaj ya xmo te sk’ope ja’to k’alal ya smakbe schikinik te mach’a ya’yike, ya xtoy beel ta yut te’tikil jichnix ya smaj tal... Lee más